Over Natuurlijk, Rekenen!

Wat is Natuurlijk, Rekenen!?

‘Natuurlijk, Rekenen!’ is een tweetalige rekenmethode voor de eerste vier jaar van de basisschool (vanaf de kleuterklas). Het is ontwikkeld samen met leerkrachten, ouders en dorpsbesturen van vier inheemse gemeenschappen (Galibi, Donderskamp, Powakka en Washabo) en twee marrondorpen (Jaw-Jaw en Kayapaati).

‘Natuurlijk, Rekenen!’ is een initiatief van de Rutu Foundation for Intercultural Multilingual Education, de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS),  de Vereniging van Saramakaanse Gezagsdragers (VSG) en het Rooms Katholiek Bijzonder Onderwijs (RKBO).

Wie heeft Natuurlijk, Rekenen! gemaakt?

Het team dat de methode ontwikkeld heeft, bestaat uit Hans Hensen (auteur), Els Terlien (supervisie), Julie Sutton (illustraties/vormgeving), Carla Madsian (coördinatie/redactie), Ellen-Rose Kambel (coördinatie), Greta Pané-Kiba (leerkracht), de onderwijsconsulenten van het Rooms Katholiek Basis Onderwijs (RKBO) en lokale illustratoren. Met elkaar hebben we het ontwerp en de productie van ‘Natuurlijk, Rekenen!’ tot stand gebracht. Maggie Schmeitz was verantwoordelijk voor de tekstredactie van de Handleiding voor de kleuters.

Hans Hensen heeft meer dan 25 wis- en natuurkundeboeken voor het voortgezet onderwijs geschreven. Hij heeft samen met het Amstelinstituut, onderdeel van de Universiteit van Amsterdam en het Comeniuscollege in Hilversum, het didactisch concept van ‘Natuurlijk, Rekenen!’ vormgegeven. Dit concept is met positief resultaat getest in verschillende scholen in Nederland.

Els Terlien is verbonden aan de Hogeschool Utrecht en gespecialiseerd in rekenonderwijs aan jonge kinderen. In 2010 ontving zij een koninklijke onderscheiding voor haar bijdrage aan het rekenonderwijs in Nederland.

Wat maakt Natuurlijk, Rekenen! bijzonder?

  • ‘Natuurlijk, Rekenen!’ is een nieuwe rekenmethode die gebaseerd is op rekenmethoden uit verschillende landen, waaronder Nederland en Singapore. De methode gaat ervan uit dat als leerlingen bepaalde rekentechnieken een tijd lang niet meer hebben gedaan, de handigheid na verloop van tijd vervaagt. ‘Natuurlijk, Rekenen!’ probeert dit op te vangen door de leerstof in twee gelijke delen aan te bieden. Deel A behandelt in eerste instantie alle onderdelen van de leerstof, zoals optellen, aftrekken, verhoudingen. Deel B komt hierop terug en geeft een uitbreiding. Zo beklijft de leerstof beter bij de leerlingen.
  • Een essentieel onderdeel van het project is dat de leerkrachten zelf betrokken zijn bij het ontwerp van het materiaal. Zij geven aan of bepaalde opdrachten duidelijk zijn en welke illustraties goed passen. Hiermee wordt ook een belangrijke bijdrage geleverd aan het verder professionaliseren van leerkrachten. Daarnaast participeren ook dorpsbewoners actief bij het ontwerp: vertalers en illustratoren zijn afkomstig uit de gebieden waar de rekenboeken worden ingezet. Zo wordt de lokale capaciteit én betrokkenheid bij de school versterkt.
  • Het lesmateriaal wordt in twee talen aangeboden: naast het Nederlands ook een inheemse of marrontaal. Dat zijn op dit moment de talen Kari’na (of Karaibs), het Lokodyan (Lokono of Arowaks) en het Saamaka (Saramakaans).
  • Voor de illustraties wordt geput uit de lokale omgeving: dieren, planten en voorwerpen uit de inheemse en marroncultuur zijn erin terug te vinden. Speciaal getrainde illustratoren uit de dorpen geven hier een eigen invulling aan.
  • De boeken worden zwart/wit gedrukt om de printkosten zoveel mogelijk te beperken. De kinderen kleuren hun boek zelf in.
  • Kinderen worden aangemoedigd zelfstandig te werken, zodat de leerkracht meer tijd heeft om leerlingen die het nodig hebben individueel te begeleiden.
  • De methode is ‘open source’. Er rusten geen auteursrechten op het materiaal, zodat iedereen het materiaal – met bronvermelding – kan gebruiken, vertalen en aanpassen aan de eigen context. Commercieel gebruik is verboden!
  • In augustus 2013 is een pilot in Mexico gestart, waarbij gebruik gemaakt wordt van een speciaal ontworpen e-tool, zodat leerkrachten tekst en illustraties gemakkelijk zelf kunnen aanpassen. Dit gebeurt in samenwerking met de Autonome Universiteit van Querétaro.

Hoe is het ontstaan?

Het project ‘Natuurlijk, Rekenen!’ is in oktober 2010 gestart op verzoek van inheemse gemeenschappen in Suriname, waaronder Galibi. Eerder was er onderzoek gedaan naar de manieren waarop inheemse gemeenschappen generatie op generatie op duurzame manier omgaan met hun leefgebied (zie Marauny Na’na Emandobo Lokono Shikwabana (Marowijne – Ons Grondgebied). Daarbij bleek dat de bewoners zich zorgen maken dat hun oeroude kennis niet meer wordt overgedragen aan de kinderen en dat de eigen taal en cultuur bedreigd worden. Een bezoek aan een school in Belize (Centraal-Amerika), waar Maya’s een tweetalige onderwijsmethode opgezet hadden, overtuigde leerkrachten en dorpshoofden dat intercultureel meertalig onderwijs mogelijk én nodig was in hun eigen gemeenschappen in Suriname.

Waarom rekenen?

Het waren de lokale leerkrachten zelf die zeiden dat hun leerlingen vooral moeite hadden met rekenen. Vandaar dat ervoor is gekozen om een tweetalige rekenmethode te ontwikkelen. Het beeld van de leerkrachten sluit aan bij de bevindingen van een scriptieonderzoek (Michiels 2010) naar de oorzaken van voortijdig schooluitval onder inheemse jongeren in het district Para, waaronder Powakka, één van onze pilotdorpen:

“Ook geven [de jongeren] regelmatig aan dat ze zijn blijven zitten, omdat ze onvoldoende hadden voor rekenen. Elke geïnterviewde jongere vindt rekenen het moeilijkste en minst leuke vak. Ook de leerkrachten en de dienst Onderzoek en Planning vertelden me dat de meeste kinderen problemen hebben met rekenen, dit is een nationaal probleem. In mijn vrije tijd heb ik regelmatig mijn gastzusje en buurmeisjes geholpen met rekenen. Hier merkte ik echt hoe moeilijk de kinderen het hebben met dit vak. Ze krijgen vraagstukken en rekenoefeningen, terwijl ze de basis niet door hebben. De tafels, optellen en aftrekken, even en oneven getallen […] kunnen ze niet waardoor ze geen enkele oefening weten op te lossen. Ook hebben de leerlingen geen idee wat ze leren. Mijn gastzusje van het vierde leerjaar wist niet hoe groot een meter, decimeter en centimeter was tot ik het haar toonde. Ze maakte er wel rekensommen mee.”

Rekenen is een nationaal en een mondiaal probleem

Dat rekenen een nationaal probleem is in Suriname, blijkt ook uit een diagnostische toets die in april 2012 in de 5e klas (groep 7) op scholen in Paramaribo is afgenomen door het Ministerie van Onderwijs. De gemiddelde score voor rekenen was 4,7. Volgens de geïnterviewden beheerste slechts 11% van de leerlingen breuken en vergelijkingen en was maar 19% in staat om een omtrek correct te berekenen (De Ware Tijd, 15 mei 2012, ‘Resultaten diagnostische toets hemelschreiend’).

Maar ook internationaal is de laatste jaren het besef gegroeid dat rekenen een groot struikelblok is voor met name kinderen in ontwikkelingslanden. De gemiddelde student scoort hier nog lager dan de 5 procent slechtst scorende kinderen die afkomstig zijn uit rijkere landen (Results for Learning Report 2012). Inmiddels is een internationale campagne gestart om deze trend te keren (Numeracy Campaign GCE).

Waarom tweetalig?

Internationaal onderzoek toont aan dat de resultaten van kinderen die zonder enige opvang vanaf de kleuterschool onderwijs in een andere taal dan hun moedertaal hebben gehad, dramatisch slecht zijn: ‘Met 17 jaar kunnen ze nauwelijks lezen en schrijven, velen hebben dan al lang de school verlaten’ (Teunissen).

Kinderen die op school kunnen leren in de taal die ze thuis spreken, leren beter en sneller. Zij hoeven niet eerst een andere taal te leren voordat ze kunnen gaan rekenen.

Dat taal een belangrijke barrière is voor kinderen in het binnenland is al lang bekend. Ook het Ministerie van Onderwijs  geeft dit aan als één van de oorzaken voor de slechte onderwijsprestaties in het binnenland:

“De taalbarrière en het curriculum dat niet is aangepast aan de context, leiden ertoe dat leerlingen slecht presteren (MINOV 2010).”

Waar wordt Natuurlijk, Rekenen gebruikt?

‘Natuurlijk, Rekenen!’ wordt in Suriname gebruikt op scholen in Galibi, Donderskamp, Washabo, Powakka, Jaw-Jaw en Kayapati.

In Mexico is een pilot met ‘Natuurlijk, Rekenen!’ gestart op een tweetalige lagere school en op een openbare bibliotheek in Juichitán, Oaxaca. Meerdere scholen en bibliotheken volgen binnenkort.

Op de kaart is te zien waar de methode wordt gebruikt.

En de resultaten?

Tot nu toe zijn de ervaringen in de klas positief: zowel kinderen als leerkrachten zijn enthousiast. Vooral het gebruik van illustraties wordt door leerlingen en leerkrachten gewaardeerd:

“Rekenen is weer leuk geworden!”

Referenties

Bronnen
Benson, Carol,  ‘Designing Effective Schooling in Multilingual Contexts: Going Beyond Bilingual Models’. In: Skutnabb-Kangas et. al, Social Justice Through Multilingual Education, Multilingual Matters, Bristol, 2009, pg. 63-84.

Kambel, Ellen-Rose en Caroline de Jong (red), Marauny Na’na Emandobo Lokono Shikwabana (Marowijne, Ons Grondgebied), Traditioneel gebruik en beheer van het Beneden-Marowijnegebied door de Kali’na en Lokono. Een Surinaamse case study in het kader van artikel 10c van het Biodiversiteitsverdrag, Wan Shi-Shia, 2006.

MINOV i.s.m. UNICEF en VVOB, School mapping ten behoeve van planning en beleid in de Republiek Suriname,Paramaribo, oktober 2010, pg. 7.

Michiels, Liene, Skoro na lasteng, Onderzoek naar voortijdig schoolverlaters in Para, scriptie Katholieke Hogeschool Leuven, 2011, pg. 29.

Teunissen, Frans, Met open oren. Vreemdetalenonderwijs aan jonge kinderen op Aruba, Departement van Onderwijs Aruba, Oranjestad, 2008, pg. 129.